Đông trùng hạ thảo tự nhiên có nguy cơ bị tuyệt chủng

Đông trùng hạ thảo.

Đông trùng hạ thảo là một dòng thảo dược quý sở hữu bản chất là dạng ký sinh giữa một loài nấm túi với tên khoa học là Ophiocordyceps sinensis với ấu trùng sâu non của một loài côn trùng thuộc chi Thitarodes. Thường gặp nhất là sâu non của loài Thitarodes baimaensis và Thitarodes armoricanus. Tuy nhiên còn 46 loài ấu trùng khác thuộc chi Thitarodes cũng có thể bị nấm túi Ophiocordyceps sinensis ký sinh. Những loài nấm này phân bố rộng ở châu Á và châu Úc, phổ biến nhất là vùng Đông Á. Đó là các cao nguyên: Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hải, Cam Túc, Vân Nam với độ cao trong khoảng 4000m tới 5000m trên mực nước biển. Phần dược tính của thuốc đã được chứng minh là do những chất chiết xuất từ nấm Ophiocordyceps sinensis. Cơ chế xâm nhiễm của loài nấm này vào cơ thể sâu ngày nay vẫn chưa rõ.

Vào mùa đông, ấu trùng sâu tìm nơi đất tươi xốp để phát triển nhưng lúc ấu trùng chui xuống đất đã ăn phải các bào tử nấm ký sinh hoặc bị nấm ký sinh qua các lỗ thở. Trong khoảng thời gian giá lạnh đó các bào tử nấm tiếp nhận hết chất dinh dưỡng của ấu trùng sâu, lúc bào tử nấm vững mạnh chúng xâm chiếm hoàn toàn mô vật chủ làm chết ấu trùng sâu. Đến một quá trình cố định thường là vào mùa hè ấm áp, nấm khởi đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất trở nên dạng cây và phát tán bào tử.

Đông trùng hạ thảo với nguy cơ bị tuyệt chủng.

Đông trùng hạ thảo lúc còn sống, người ta có thể nhận ra rõ hình con sâu, trên đầu là một cành nhỏ, mọc lá. Lúc sấy khô, nó mang mùi tanh như cá, đốt lên có mùi thơm. Phần lá dạng hình giống ngón tay, dài khoảng 4 tới 11cm do sợi nấm mọc dính liền vào đầu sâu non mà thành. Sâu non giống như con tằm, dài chừng 3cm - 5cm, đường kính khoảng 0,3 tới 0,8 cm. Bên ngoài mang màu vàng sẫm hoặc nâu vàng với khoảng 20-30 vằn khía, vằn khía ở gần đầu nhỏ hơn. Phần đầu mang màu nâu đỏ, đuôi giống như đuôi con tằm, sở hữu toàn bộ tám cặp chân, nhưng 4 đôi ở giữa là rõ nhất. Chất đệm nấm hình que cong mọc ra từ mình sâu non, dài hơn sâu non một chút. Sâu non dễ bẻ gãy, ruột bên trong căng đầy, màu trắng khá vàng, chất đệm nấm hơi dai và bên trong ruột khá rỗng, với màu trắng ngà.

Với sự tiến bộ của công nghiệp hóa toàn cầu hóa và khí hậu bỗng nhiên đổi thay khiến nhiệt độ tăng, cùng với hạn hán và các yếu tố khác, dẫn tới khu vực tồn tại Đông trùng hạ thảo đang dần giảm. Tuy nhiên, việc khai thác và dùng không hợp lý cũng làm cho trầm trọng thêm mối đe dọa đối với những nguồn tài nguyên thiên nhiên Đông trùng hạ thảo.

Hàng năm đàn ông, đàn bà và trẻ con lên núi để tìm Đông trùng hạ thảo. Dù chưa có chứng cớ công nghệ, những bác sĩ người Hoa và người Tây Tạng coi dòng nấm nhỏ này là thuốc bổ sở hữu tác dụng nâng cao cường sinh lực. Người ta bắt đầu khai thác Đông trùng hạ thảo từ 30 năm trước. Tshewang Lama, một người dân Nepal sống ở ngôi làng gần biên giới Tây Tạng, từng chứng kiến một số sĩ quan quân đội Trung Quốc ở ngôi làng Tây Tạng gần đó sắc Đông trùng hạ thảo cho binh sĩ uống để làm tăng khả năng miễn nhiễm, chữa bệnh lao, kiệt lực, liệt và ung thư. Lama đã dùng mẫu nấm này để chữa chứng rối loạn giấc ngủ và một số vấn đề sức khỏe khác. Từ đó, ông trở thành một trong những người thu hái Đông trùng hạ thảo đầu tiên.

Sau này các nhà công nghệ nghiên cứu và chứng minh Đông trùng hạ thảo càng được sử dụng rộng rãi hơn nhu cầu cũng tăng nhanh. Do vậy cứ đến tháng 5 và 6 hàng năm, hàng ngàn người dân Nepal chuyển di bằng xe la hoặc xe bò tới các vùng đồng cỏ cao để tìm kiếm các cây Đông trùng hạ thảo nhỏ xíu chồi lên từ mặt đất. Uttam Babu Shrestha, người có bằng của Đại học Massachusetts tại Mỹ, đề cập rằng cách đây 10 năm, người dân thu được vài kg trong mỗi chuyến như thế, nhưng ngày nay họ chỉ lượm được rất ít. Sau một mùa thu, nhiều người trở về với một nhúm Đông trùng hạ thảo. Săn lùng quá mức, thu hoạch trước khi trưởng thành, phá hủy môi trường sống là duyên do làm cho số lượng Đông trùng hạ thảo giảm dần. Thậm chí biến đổi khí hậu cũng có thể là một duyên do. Năm 2012 là năm tồi tệ nhất nhiều người tìm Đông trùng hạ thảo ở khu vực gần biên cương Tây Tạng trở về tay không. Uttam Babu Shrestha cũng cho biết tình trạng vứt rác, tiểu tiện bừa bãi, hành vi đốn cây để nấu ăn và sưởi ấm đang khiến đổi thay môi trường trên những ngọn đồi, nơi Đông trùng hạ thảo mọc

Sự đánh bắt ráo riết cùng với sự tàn phá môi trường như thế này, làm cho Đông trùng hạ thảo không có môi trường sinh trưởng sẽ là duyên do mang tới sự tuyệt chủng của chúng. Với mức khai thác như hiện giờ thì trong mai sau không xa, đông trùng hạ thảo sẽ tuyệt chủng hoàn toàn.